Als accountant verzamel je de juiste informatie, onderzoek je wat die informatie betekent en vorm je daar een zorgvuldig oordeel over. Zo helpt de accountant organisaties data te begrijpen en op basis daarvan weloverwogen keuzes te maken. En een zorgvuldig oordeel begint bij goed onderzoek. Een accountant die dat kritisch, onafhankelijk en zorgvuldig doet, beschikt over het juiste professionele DNA.
DNA is het erfelijk materiaal in onze cellen en bepaalt voor een belangrijk deel wie we zijn. Het wordt overgedragen van generatie tot generatie. Ook de accountant wordt gevormd door verschillende eigenschappen, overtuigingen en waarden. Opleiding en ervaring spelen daarin een belangrijke rol, maar ook de omgeving waarin iemand werkt en de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Samen vormen zij het professionele DNA van de accountant.
Tijdens de introductieweek van een groot accountantskantoor krijgen accountancystudenten soms een individueel DISC-assessment, de zogenoemde kleurentest. Dat is spannend. Je wilt weten wie je bent en hoe anderen jou zien. Veel studenten blijken blauw te zijn: dat staat voor analytisch, nauwkeurig en gereserveerd.
Het DNA van de accountant is verankerd in de VGBA en de Verordening op de beroepsprofielen 2025. In de VGBA staat vastgelegd dat de fundamentele beginselen van professionaliteit, objectiviteit, integriteit, vertrouwelijkheid, vakbekwaamheid en zorgvuldigheid de basis vormen van ons beroep, in de verordening op de beroepsprofielen 2025 worden hieraan nog kerncompetenties toegevoegd zoals bijvoorbeeld ethisch handelen, multidisciplinair samenwerken en leiderschap en verantwoordelijkheid. Het zijn belangrijke competenties en krachtige kernwaarden, maar het is de vraag of ze op zichzelf voldoende zijn. Want hoe komen deze waarden tot leven in de dagelijkse praktijk?
Met sommige studenten met wie ik ooit de accountancyopleiding volgde, heb ik nog steeds contact. Maar de meeste spreek ik niet meer, want veel van hen hebben de accountancy inmiddels verlaten. De werkcultuur past niet bij ze, er ligt te veel druk op prestaties in uren en studie, maar ook een gebrek aan waardering en coaching zijn redenen om het vak te verlaten.
Hoewel het DNA van de accountant netjes is vastgelegd in de VGBA, zijn deze afspraken pas waardevol als ze ook in de dagelijkse praktijk zichtbaar zijn. Kortom: het gaat er niet alleen om welke regels en waarden er op papier staan.
Als we willen begrijpen wat het professionele DNA van een accountant vormt, moeten we naar meerdere dingen kijken, om te beginnen bij bewustzijn. Wat drijft iemand om accountant te zijn? Waarom heb je voor dit vak gekozen? En wat maakt het beroep zo waardevol dat je er iedere dag met overtuiging aan wilt werken?
En de DNA van de accountant zit niet alleen in vaktechniek of in de VGBA. Het gaat ook over de cultuur binnen de organisatie. Welke spelregels gelden er op kantoor? Hoe werken collega’s samen? Hoe wordt er bijvoorbeeld gecommuniceerd: is er ruimte om vragen te stellen, twijfels uit te spreken en fouten te bespreken? Kun je op elkaar rekenen en vertrouwen?
Onlangs zag ik een collega-accountant samen met een assistent-accountant in gesprek. Hij nam uitgebreid de tijd om naar de assistent te luisteren – niet vijf minuten, maar een uur. Hij wilde weten waar hij deze collega mee kon helpen: boekhouden, externe verslaggeving of controle beginselen. Het was een zichtbaar geanimeerd gesprek, want ze moesten allebei lachen.
Naast bewustzijn en cultuur is ook gedrag bepalend voor het DNA van de accountant. Hoe reageert een accountant op anderen? Hoe gaat hij of zij om met emoties en weet de accountant met zijn gedrag vertrouwen te wekken bij zichzelf, de klant en het team?
Een klant blijft aandringen op een goedkeurende controleverklaring, terwijl de bevindingen van de accountant een ander beeld laten zien. De accountant vraagt een collega om mee te kijken en samen komen ze tot de conclusie dat een controleverklaring met oordeelonthouding passend is. De klant reageert in eerste instantie boos, maar begrijpt na een goede uitleg waarom dit oordeel beter past bij zijn mkb-bedrijf.
Juist in dit soort situaties wordt het professionele DNA zichtbaar. Het gaat niet alleen om het kennen van de regels, maar ook om moed en vermogen om daar in de praktijk naar te handelen.
Daarvoor is niet alleen de accountant verantwoordelijk. De leiding, de assistent-accountants, compliance, HR en het secretariaat hebben allemaal invloed op de kwaliteit van het accountantskantoor. Iedereen draagt bij aan het vertrouwen dat klanten en medewerkers in de organisatie en de accountant hebben.
Om tot zorgvuldige data en betrouwbare oordeelsvorming te komen, moet alles kloppen: de persoon, cultuur en het gedrag. Daar moeten we samen, dagelijks voor zorgen. Het professionele DNA van de accountant wordt iedere dag opnieuw gevormd.
Richard Knops zal spreken op 10 december 2026 tijdens de Dag van de mkb-accountant.
Meer weten over wat professioneel DNA betekent voor jouw organisatie?
Onze accountants gaan graag met je in gesprek over kwaliteit, cultuur, gedrag en betrouwbare oordeelsvorming. Neem contact met ons op voor een kennismaking of advies op maat.
Geschreven door Richard Knops, Accountant
maandag 28 september 2026
'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
